Sevgili Okuyucularımız,

Bu haftanın iki başlığı birbirinden bağımsız gibi görünse de aslında aynı soruyu sormamızı sağlıyor: Yapay zekâda gücü kim elinde tutuyor, kim tutuyor mu?

ABD hükümeti, 12 Haziran 2026’da Anthropic’in en gelişmiş modellerine erişimi aniden kapattı.Türkiye, 13 Haziran’da Tersane İstanbul’da gerçekleştirdiği Yapay Zekâ Zirvesi’nde kendi yol haritasını kamuoyuyla paylaştı. Aynı konu, farklı lokasyonlar, farklı aksiyonlar.

Anthropic’in Fable 5 ve Mythos 5 Krizi

ABD hükümeti, ulusal güvenlik yetkilerine dayanarak Fable 5 ve Mythos 5’e yabancı uyruklu kişilerin, ABD içinde ya da dışında, Anthropic çalışanları dahil erişimini askıya aldıran bir ihracat kontrol direktifi yayımladı. Antropic ise tüm müşteriler için bu iki modelin erişimini devre dışı bıraktı. Diğer Anthropic modellerinde etkilenme yok.

Peki bu direktifin teknik gerekçesi nedir? Hükümetin resmi bildirimine göre Fable 5’i “jailbreak” etmenin, yani güvenlik engellerini aşmanın bir yöntemi keşfedildiği öğrenildi. Anthropic, bu tekniğin belirli sayıda daha önce bilinen, küçük güvenlik açıklarını tespit etmekte kullanıldığını doğruladı ancak bu açıkların diğer kamuya açık modeller tarafından da bulunabildiğini vurguladı.

Anthropic bu gelişmeye itiraz etti. Şirket, söz konusu tekniğin yalnızca dar kapsamlı ve evrensel olmayan bir güvenlik açığına işaret ettiğini savunuyor oysa kendi güvenlik stratejisinin derinlemesine savunma ilkesine dayandığını, Fable 5’in piyasaya çıkışından önce binlerce saatlik kırmızı ekip testinden geçirildiğini ve henüz hiç kimsenin evrensel bir jailbreak yöntemi bulamadığını belirtti.

Anthropic, direktife uymakla birlikte, ticari olarak konuşlandırılmış bir modelin geri çekilmesi için gerekçe olarak dar kapsamlı potansiyel bir jailbreak’in yeterli sayılmaması gerektiğine inanıyor. Bu standardın tüm sektöre uygulanması halinde pratikte tüm yeni model dağıtımlarının durma noktasına geleceğini vurguluyor.

Bu olay, teknoloji şirketleri ile hükümetler arasındaki denge sorusunu sektörün gündemine sert bir biçimde yerleştirdi. Hükümetler ne zaman, nasıl ve hangi teknik gerekçeyle bir modeli kapatabilmeli? Anthropic’e göre bu süreç şeffaf, adil, net ve teknik gerçeklere dayalı bir yasal çerçeve gerektiriyor. Şirket, hükümetin güvensiz dağıtımları engelleyebilmesi gerektiğine inanıyor, fakat bu hamlenin o ilkelere uymadığını düşünüyor. Bu noktada bir yapay zekâ yönetişim araştırmacısı olarak söylemek istediğim Anthropic’in öngördüğü şeffaf ve teknik zemine dayalı süreç tam olarak Üretken Yapay Zeka (ÜYZ) politikasının çözmesi gereken meseledir. Bu dava, hem düzenleyiciler hem de şirketler için emsal teşkil edecek.

Türkiye’nin Hamlesi: 2026–2030 Yapay Zekâ Eylem Planı

Aynı günün ertesi sabahı, İstanbul Tersane’den farklı bir haber geldi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye Yapay Zekâ Zirvesi’nde 2026–2030 dönemini kapsayan Yapay Zekâ Eylem Planı’nı kamuoyuyla paylaştı. Plan “Fark et, istifade et, üret ve yönet” olmak üzere 4 temel eksen üzerine inşa edildi. Her eksen ne anlama geliyor?

Fark Et: Ulusal Yapay Zekâ Okuryazarlığı Programı başlatılacak. 81 ilde hayata geçirilecek atölyelerle 2 yıl içinde 5 milyon vatandaşa eğitim verilecek.

İstifade Et: Sağlık, tarım, savunma ve e-ticaret başta olmak üzere en az 2 bin kamu veri seti Ulusal Veri Kütüphanesi üzerinden kullanıma açılacak. Ayrıca 2030 yılına kadar veri merkezi kurulu gücü en az 1 gigavata çıkarılacak ve kamu yatırım programlarından yapay zekâ projelerine en az yüzde 2 pay ayrılacak.

Üret: TÜBİTAK’ın geliştirme sürecindeki yerli dil modeli BİLGE, T3 Vakfı–Baykar iş birliğinde geliştirilen büyük dil modeli ve HAVELSAN’ın 9 milyar parametreli modeli bu alandaki somut adımlar arasında sayıldı. Türk Devletleri Teşkilatı ile aşamalı olarak Oğuz, Kıpçak ve Karluk dillerini kapsayan ortak bir Türk dilleri büyük dil modeli geliştirme hedefi de açıklandı.

Yönet: Veri merkezi, bulut ve yapay zekâ altyapılarında en az 10 milyar dolarlık özel sektör ağırlıklı kaynağın harekete geçirilmesi hedefleniyor. Buna ek olarak OECD, G20 ve Birleşmiş Milletler gibi platformlarda insan merkezli ÜYZ standartlarına katkı verilmesi ve en az 5 öncelikli sektörde düzenleyici deney alanları kurulması planlanıyor.

Plan vizyon açısından umut verici. Peki yeterli mi? Planın dörtlü mimarisi, Türkiye’nin bu alanı yalnızca olası bir seçenek olarak değil, stratejik bir öncelik olarak gördüğünün göstergesi. ÜYZ çağında güç artık yalnızca ekonomik büyüklük ya da askeri kapasiteyle değil, veriyi işleyebilme, hesaplama altyapısına sahip olma ve kendi modelini üretebilme, kısacası dijital egemenlik ile ölçülüyor. Bu çerçevede bakıldığında Türkiye doğru soruyu soruyor. Ancak eleştirel gözle bakıldığında asıl belirleyici olan bundan sonrasıdır. Niyet tek başına yeterli değildir, kaynak gerçekçiliği de gerekir. Yapay zekânın her alanında aynı anda ilerleme çabası, Türkiye’nin ekonomik kapasitesini aşabilecek bir hedef olabilir. Rekabet alanlarının doğru belirlenmesi stratejik yaklaşımın temelini oluşturacak.

Son Söz

Bu haftanın iki haberi farklı ülkelerden geliyor ama aynı soruya işaret ediyor: Yapay zekâda güç kimin elinde olacak? Anthropic davası şunu gösteriyor, teknik üstünlük tek başına yeterli değil. Hükümetler istediğinde fişi çekebilir. Bu durum, şirketlerin ve araştırmacıların görmezden gelemeyeceği bir gerçek. Türkiye’nin planı ise dijital egemenlik bir seçenek değil, bir zorunluluktur diyor. Kendi modelini, kendi verisini, kendi altyapısını kuramayan ülkeler başkalarının kararlarına bağımlı kalacak.

Bu iki gelişme birlikte okunduğunda ortaya net bir tablo çıkıyor. ÜYZ artık yalnızca mühendislerin değil, politikacıların, hukukçuların ve toplumun meselesi. Benim odaklandığım soru ise bu yatırımların kaynağı nasıl oluşturulacaktır. Enerji, model, çip ve altyapı olarak eğitim, sağlık ve askeriye gibi kendine ait bir alt yapı gerektiren ÜYZ aynı zamanda diğer sektörler için de bir alt yapı görevi görecek. Peki bu maliyeti kim karşılayacak?

Eğlenceli Etkileşim Köşesi

Okuma:

• Anthropic’in resmi açıklaması, anthropic.com/news/fable-mythos-accessTürkiye
• Yapay Zekâ Eylem Planı detayları, turkiye.ai/turkiye-yapay-zeka-eylem-plani-aciklandi

Deneyim: TÜBİTAK BİLGE modelini takip etmek için, https://bilge.gov.tr/

Kaynakça

1. Anthropic, Fable 5 ve Mythos 5 Erişim Direktifi Açıklaması (12 Haziran 2026), https://www.anthropic.com/news/fable-mythos-access
2. T.C. İletişim Başkanlığı, Cumhurbaşkanı Erdoğan Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı’nı Açıkladı (13 Haziran 2026), https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/cumhurbaskani-erdogan-turkiye-yapay-zeka-eylem-planini-acikladi
3. Türkiye Yapay Zekâ İnisiyatifi, Eylem Planı Detayları, https://turkiye.ai/turkiye-yapay-zeka-eylem-plani-aciklandi
4. DonanımHaber, Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı Geliyor (Haziran 2026), https://www.donanimhaber.com/turkiye-yapay-zek-eylem-plani-geliyor–206807
5. DHA, Uzmanlar Ulusal Yapay Zekâ Eylem Planı’nı Değerlendirdi (13 Haziran 2026), https://www.dha.com.tr/teknoloji/uzmanlar-ulusal-yapay-zeka-eylem-planini-degerlendirdi-turkiye-artik-kuresel-rekabette-oncu-ulkeler-arasinda-yer-aliyor-2890981
6. Haberler.com, Yapay Zekâ Çağında Sıklet Merkezi: Türkiye Nerede? (Haziran 2026), https://www.haberler.com/guncel/yapay-zeka-caginda-siklet-merkezi-turkiye-nerede-19959128-haberi/

Hukuki Uyarı

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hiçbir şekilde yatırım, hukuki veya mesleki tavsiye niteliği taşımaz. Yazıda geçen marka isimleri ilgili şirketlerin tescilli markalarıdır ve yalnızca açıklayıcı amaçlarla kullanılmıştır. Herhangi bir ortaklık, sponsorluk, reklam veya ticari ilişki bulunmamaktadır. İçerik tarafımca oluşturulmuş olup, yazılı izin olmaksızın ticari amaçlı kullanılamaz. Harici linkler yalnızca bilgilendirme içindir ve bu sitelerin içeriğinden sorumlu değiliz.

Görseller yapay zeka ile oluşturulmuş olup yalnızca içeriği destekleme amaçlıdır.

#reklamdeğiltavsiye #YapayZeka #ÜYZ #Anthropic #Türkiye #AIGov #DigitalEgemenlik #YapayZekaEylemPlanı