Sevgili Okuyucularımız,

Ulaşım dünyası bugün devasa bir kırılmanın eşiğinde, bir tarafta yazılım ve sensör gücüyle pazarın öncüsü olan Waymo, diğer tarafta üretim hızı ve milyonlarca araçlık filosuyla Tesla, ve bu otonom devlerin kıskacındaki mevcut pazar lideri Uber. Küresel ölçekte ise Çinli Apollo Go (Baidu) ve Orta Doğu’da genişleyen WeRide gibi büyük oyuncular, ulaşımın sadece hızını değil, ekonomik yapısını da kökten değiştiriyor.

At arabasından buharlı trene, otomobilden uçağa, jetlerden roketlere, her yeni ulaşım aracının icadı, mesafeleri kısaltarak refahın artışına katkı sağladı. Bu araçlar artık sadece insan taşımakla kalmayıp yemek servisi, kargo teslimatı ve mobil uygulamaların hizmet ünitelerine dönüşen otonom araçlara evrilmeye başlıyor. Yakın gelecekte otonom araçlar sadece bir taksi hizmeti değil, kapımıza yemeğimizi getiren, market alışverişimizi taşıyan, çocuğumuzu okula götüren, eczanalerin ilaç sevkiyatını yapan ve şehir altyapısını kökten değiştiren birer yaşam platformuna evrilecek. Uçaklarda, taksilerde hatta dev kamyonlarda daha fazla otonom (şoförsüz) kullanım göreceğiz.

Şehir Altyapısında ve Hizmetlerde Değişim

Otonom araçlar, fiziksel çevremizi ve hizmet alma biçimlerimizi şu üç ana başlıkta dönüştürecek, bunlara kısaca bakarsak;

1. Lojistik ve Yemek Servisi: Amerika’da Waymo ve Uber iş birliğiyle genişleyen sistemler, sadece yolcu taşımıyor. Uber Eats entegrasyonu sayesinde otonom araçlar artık restoranlardan aldığı siparişleri insan müdahalesi olmadan kapıya getiriyor. Bu hizmet, lojistik maliyetlerini düşürürken, şehir trafiğindeki teslimat aracı yükünü optimize ediyor. Motorkuryeler yerine bu araçları görmeye alışacağız sanırım. Çin’de de malzeme taşıyan bu araçların maliyetleri düşürdüğü görülüyor.  
2. Otoparkların Kamusal Alanlara Dönüşümü: Bize ait kişisel araçlarımız işe geliş gidiş dışında zamanının %95’ini park halinde geçirirken, robotaksiler sürekli hareket halinde oluyor. Bu durum, şehir merkezlerindeki devasa otopark alanlarının parklara, konutlara veya sosyal alanlara dönüşmesini sağlayarak kentsel dokuyu daha insancıl bir hale getirebilir. Otonom araçlar yorulmadan 20 saate kadar çalışabiliyor.
3. Akıllı Yol ve Şarj Altyapısı: Araçların birbirleriyle ve trafik ışıklarıyla konuştuğu V2X (Vehicle-to-Everything) sistemleri, fiziksel trafik işaretlerine olan ihtiyacı azaltıyor. Şehir çeperlerinde kurulan devasa otonom bakım ve kablosuz şarj merkezleri, yeni bir dijital altyapı ağını zorunlu kılıyor. Batarya ve şarj istasyonu konusundaki sıkıntılar devam etse de yeni teknolojiler ile çözülmesi bekleniyor. Şehirler de dijital evrime uymak zorunda kalacak.

Otomasyonun Ekonomik ve Sosyal Dengeleri

Yarışın Amerika dışındaki ayağında Çin, Apollo Go (Baidu) ile Wuhan ve Pekin gibi metropollerde devasa filolar işletiyor. Apollo Go, 2025 sonunda toplamda 17 milyon sürüş barajını aşarak ticari ölçekte kendini ispatladı. Öte yandan, Birleşik Arap Emirlikleri merkezli projelerle WeRide, Abu Dabi’de tamamen sürücüsüz ticari operasyon izni alan ilk şirket olarak Orta Doğu’da otonom lojistik ve ulaşım ağını kurmaya başladı. Ticari olarakta büyük bir değişime adapte oluyorlar.

Ulaşımda ve hizmet sektöründe otomasyon, sadece direksiyonun bir robota devredilmesi değil. İş gücünün, emeğin ve kentsel alanın yeniden bölüşülmesi ve planlanmasını zorunlu kılacak. Daron Acemoğlu ve Simon Johnson’ın Power and Progress eserinde belirttiği gibi, eğer bu teknolojiler sadece maliyet düşürmek ve işçi çıkarmak üzerine kurgulanırsa, üretkenlik tuzağına düşme riskimiz artar. Tesla’nın mil başına maliyeti $0.20-0.40düşürme vaadi ulaşımı demokratikleştirebilir, ancak bu verimlilik artışının toplumun geneline yayılması için üçlü politikalar şarttır.

Politika Yapıcının Alet Çantası

“Teknoloji Kimin Hizmetinde?” yazımda da belirttiğim gibi bu evrimi ortak refaha yönlendirmek için şu adımlar kritiktir:

• Şeffaflık: Otonom sürüş ve teslimat algoritmalarının risk yönetim süreçlerinin halka açık raporlanması. Kaza raporlarının güncel olarak paylaşılması .
• Hesap Verebilirlik: Otonom operatörler için net hukuki sorumluluk çerçeveleri oluşturulması. Kim sorumlu sorusunun cevabı açıkça belli olmalı.
• Entegrasyon: Teknolojinin sadece kârlı merkezlerde değil, ulaşım ve hizmet mahrumiyeti yaşayan kırsal bölgelerde de teşvik edilmesi. Eğitim, sağlık gibi temel bir hak olması ve bunun kanunla korunması.

Sonsöz

Direksiyon kimde olacak sorusunu düşünmeden edemiyorum. Otonom araçlar yalnızca sürücüyü direksiyondan indiren bir teknoloji değil. Şehirleri, emeği ve kamusal alanı yeniden tasarlayan bir altyapı devrimidir. Waymo’nun algoritmaları, Tesla’nın veri ölçeği, Uber’in platform gücü, Baidu’nun devlet destekli filoları ve WeRide’ın bölgesel atılımları aynı sorunun etrafında dönüyor. Bu dönüşüm kimin yararına işleyecek? Tarih bize gösteriyor ki teknoloji kader değildir, yönetişimle anlam kazanır. Otonom sistemler yalnızca maliyet düşürmeye ve verimlilik artışına odaklanırsa, daha hızlı ama daha kırılgan şehirler üretiriz. Ancak şeffaflık, hesap verebilirlik ve kapsayıcılık ilkeleriyle ele alınırsa, ulaşım bir lüks olmaktan çıkıp kamusal bir hizmete dönüşebilir.

Direksiyon yazılıma geçiyor olabilir, fakat rotayı hâlâ insanlar belirliyor. Asıl mesele, bu teknolojinin ne kadar hızlı yayılacağı değil, hangi toplumsal sözleşme içinde hayata geçirileceğidir.

Kaynaklar:

• Acemoglu, D. & Johnson, S. (2024/2025). Power and Progress: Our 1000-Year Struggle Over Technology & Prosperity (Mini-Comic Summary). Adapted by The Gutter Studios.
• Waymo LLC. (2024–2025), Waymo Safety Reports and Operational Transparency Documentation., Waymo Official Publications. https://waymo.com/safety/
• Tesla, Inc. (2024–2025)., Tesla Full Self-Driving (FSD), AI, and Autonomy Updates.
  Tesla Artificial Intelligence Portal., https://www.tesla.com/AI
• Pueyo, T. (2024)., The Race Between Waymo, Tesla’s Cybercab, and Uber: Who Will Win the Robotaxi War? https://unchartedterritories.tomaspueyo.com/p/the-race-between-waymo-cybercab-and
• Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). International Transport Forum. (2023).,  Preparing for Automated Driving: Policy and Regulatory Readiness., OECD Publishing, Paris., https://www.itf-oecd.org/cooperative-mobility-systems-automated-driving
• Baidu Apollo Go Operational Milestones and Autonomous Ride-Hailing Deployment Report., Baidu Apollo Official News and Updates., https://ir.baidu.com/news-releases/news-release-details/baidu-announces-third-quarter-2025-results
• WeRide Abu Dhabi Autonomous License and Commercial Driverless Robotaxi Deployment News.,  https://www.weride.ai/  and https://investor.uber.com/news-events/news/press-release-details/2025/WeRide-and-Uber-Launch-Middle-Easts-First-Fully-Driverless-Robotaxi-Commercial-Operations-in-Abu-Dhabi-UAE/default.aspx

Hukuki Uyarı
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hiçbir şekilde yatırım, hukuki veya mesleki tavsiye niteliği taşımaz. Yazıda geçen marka isimleri ilgili şirketlerin tescilli markalarıdır ve yalnızca açıklayıcı amaçlarla kullanılmıştır. Herhangi bir ortaklık, sponsorluk, reklam veya ticari ilişki bulunmamaktadır. İçerik tarafımca oluşturulmuş olup, yazılı izin olmaksızın ticari amaçlı kullanılamaz. Harici linkler yalnızca bilgilendirme içindir ve bu sitelerin içeriğinden sorumlu değiliz.

Görseller yapay zeka ile oluşturulmuş olup yalnızca içeriği destekleme amaçlıdır.

#reklamdeğiltavsiye #PowerAndProgress #DaronAcemoglu #SimonJohnson #YapayZeka #Ekonomi #TeknolojiPolitikaları #AIagents #DijitalDönüşüm #İşinGeleceği #Eşitsizlik #NobelEkonomi #Tesla #Waymo #Robotaksi #UlaşımınGeleceği #AkıllıŞehirler #OtonomAraçlar #UberEats