Sevgili Okuyucularımız,
Amazonlar’ın kalbinde, Brezilya’nın Belém kentinde gerçekleşen COP30, iklim krizine karşı küresel mücadelenin hangi noktada olduğunu bir kez daha tüm dünyaya duyurdu. 10-21 Kasım tarihleri arasında toplanan yaklaşık 200 ülke, tarihi bir finansman atılımı yaparak ormanları ve adaptasyonu öncelikli planlamalarına aldı. Ancak iklim krizinin asıl nedeni olan fosil yakıtları terk etme konusunda, gelen dirençler sonucu beklenen uzlaşmayı sağlayamadı.
Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) Başkanı Ani Dasgupta’nın ifadesiyle, COP30 adaptasyon finansmanını üçe katlamak, dünyanın ormanlarını korumak ve yerli halkların sesini her zamankinden daha fazla yükseltmek için atılımlar sunmalıyız ancak fosil yakıtlardan vaz geçiş yol haritası konusunda çabalar yetersiz kaldı.
Bu yazıda, COP30’un gerçek sonuçlarını, Türkiye’nin 2026’da ev sahipliği yapacağı COP31’e giden yolda neler olduğunu ve iklim diplomasisinin geleceğine detaylı bakalım.
COP30’un Kazanımları: Para Kaynağı, Orman ve İnsanlar
COP30 yerli halkların protestoları, petrol lobileri ve finansal planları ile sansasyonel bir zirve olmayı başardı. Adım adım bu zirvenin sonuçları üzerinden gidelim:
1. Adaptasyon Finansmanında Tarihi Anlaşma
COP30’un en önemli başarısı, adaptasyon finansmanının 2025’e kadar ikiye, 2035’e kadar üçe katlanması konusundaki taahhüttü. Özellikle iklim krizinin en ağır etkilerini yaşayan gelişmekte olan ülkeler için hayati önem taşıyor.
Ek olarak, iklim eylemini hızlandırmak için yıllık 1.3 trilyon dolarlık “Bakü-Belém Yol Haritası” onaylandı. Bu rakam, 2029’da Bakü’de belirlenen 300 milyar dolarlık hedefin çok ötesinde.
2. Amazonlar’ın Zaferi: Tropikal Ormanlar için Yeni Mekanizma
Tropikal Ormanlar Sürekli Fonu (Tropical Forest Forever Facility) 5.5 milyar dolar topladı ve artık 53 ülkeyi kapsıyor; kaynakların en az yüzde 20’si doğrudan yerli halklar ve yerel topluluklara gidecek.
Belém’in Amazon bölgesinde yapılması tesadüf değildi. Dasgupta’nın dediği gibi, “mazonlar’a açılan kapı Belém, doğanın bir yan konu değil, iklim başarısının özü olarak merkez sahneye çıkması için güçlü bir ortamdı.
3. Ekonomik Dönüşümün Kabulü ve Adil Geçiş
COP30, ülkelerin iklim eylemini hızlandırarakbüyüme, yatırım, güvenlik, rekabet gücü ve iyi ücretli işler yoluyla ödüllendirileceklerini resmen kabul etti. Taraflar, insanları ve eşitliği iklim değişikliğiyle mücadelenin merkezine yerleştiren adil geçiş mekanizmasını onayladı. İklim krizinin artık sadece çevre sorunu olmadığını, aynı zamanda ekonomik ve sosyal bir dönüşüm meselesi olduğunu gösteren önemli bir paradigma kayması.
4. Ticaretin İklim Gündemine Girmesi
Birleşmiş Milletler (BM) iklim görüşmeleri tarihinde ilk kez, uluslararası ticaretin iklim ilerlemesine köprü mü engel mi olacağının tartışılmasına karar verildi. Küresel tedarik zincirleri ve karbon kaçağı gibi hassas konuların artık iklim diplomasisinin ayrılmaz parçası olduğunu gösteriyor.
Fosil Yakıt Çıkmazı: Lula’nın Başkaldırısı
COP30’un en büyük hayal kırıklığı, fosil yakıtlardan çıkış için yol haritası konusunda resmi bir uzlaşma sağlanamamasıydı. İstenilen aksiyon adımları karşılaşılan dirençler ve yeni yatırımlara verilmiş olan onaylar nedeniyle gerçekleşemedi.
80 Ülkeye Karşı Petro-Devlet Lobisi
80’den fazla ülke fosil yakıtlardan adil ve eşit bir geçişi savundu, ancak birkaç petrol devletinin yoğun lobiciliği anlaşmayı zayıflattı. Müzakere salonundaki taleplerin aksine, fosil yakıtlardan çıkış yol haritası nihai metne dahil edilmedi. Bu, COP28’de Dubai’de alınan fosil yakıtlardan vaz geçme kararının ardından büyük bir geri adım olarak değerlendirildi. Zirvenin en önemli çıktılarından biri fosil yakıtlardan enerji kaynağı olarak vaz geçiş konusundaki başarısızlık oldu, ancak gelecek sene gerçekleşecek COP31’de tekrar gündeme alınabilir.
Brezilya’nın Cüretkar Hamlesi
COP30 Başkanı André Corrêa do Lago, kapanış oturumunda şu açıklamayı yaptı ” COP30 başkanı olarak iki yol haritası oluşturacağım. Biri ormansızlaşmayı durdurmak ve tersine çevirmek, diğeri fosil yakıtlardan adil, düzenli ve eşit bir şekilde uzaklaşmak hakkında.” Bu hamle, resmi müzakerelerin tıkandığı noktada siyasi liderliğin devreye girdiği nadir anlardan biriydi. Ancak bu yol haritaları bağlayıcı olmayacak, çünkü onaylanmış anlaşmanın parçası değiller ve tüm 195 ülke tarafından desteklenmiyor.
Eylemler COP’u: Hükümetler Değil, Şehirler Koşuyor
Müzakere masalarındaki tıkanıklığa rağmen, sahada devrim niteliğinde gelişmeler yaşandı. 25.000 binayı kapsayan bir koalisyon, 2024’te 850.000 tondan fazla CO₂ kestiğini bildirdi. Kamu hizmeti şirketleri, yenilenebilir enerji için yıllık 66 milyar dolar ve iletim ve depolama için 82 milyar dolar taahhüt etti (UNEZA İttifakı). Bu rakamlar, iklim eyleminin hızının artık hükümetlerden çok, şehirler ve özel sektör tarafından belirlendiğini gösteriyor.
Belém Sağlık Eylem Planı, iklimle ilgili sağlık tehditlerine yönelik ilk küresel girişim olarak 35 hayırsever kuruluştan 300 milyon dolarla başlatıldı.
COP31 Türkiye: Fırsat mı, Sorumluluk mu?
Türkiye-Avustralya Anlaşması
Uzun bir süren çekişmenin ardından, Türkiye COP31’e ev sahipliği yapacak (Antalya), ancak Avustralya müzakerelere başkanlık edecek. Avustralya Bakanı Chris Bowen, müzakereleri yönetme, taslak metin hazırlama ve nihai karar belgesini yayınlama yetkisine sahip olacak. Bu eşi görülmemiş düzenleme, 2017’deki Fiji-Almanya modelini hatırlatıyor.
Türkiye İçin Ne Anlama Geliyor?
Türkiye’nin liderlik rolünün yakından inceleneceğini belirtiyor. İstanbul Politika Merkezi’nden Ümit Şahin, Türkiye’nin fosil yakıt üreten devletlerle olan siyasi ve ekonomik bağlarının konferans sonuçlarının tarafsızlığı ve hırsı konusunda soru işaretleri yaratabileceğini kaydetti.
COP31’in öncelikli gündemi:
- Finansman sözlerinin somutlaştırılması: Bakü-Belém’de taahhüt edilen 1.3 trilyon doların nasıl mobilize edileceği
- Brezilya’nın yol haritalarının küreselleştirilmesi: Fosil yakıt geçişi ve ormansızlaşma yol haritalarının bağlayıcı hale getirilmesi
- Gelişmiş-gelişmekte olan ülkeler arasında güven inşası: Türkiye’nin coğrafi ve ekonomik konumu bu rolü üstlenmek için kritik
Son Söz
COP30, iki önemli gerçeği ortaya koydu:
1. Uluslararası iş birliği hala işe yarıyor. Adaptasyon finansmanı ve orman koruma konusunda somut adımlar atıldı.
2. Ancak fosil yakıt çıkarları hala sistemin en zayıf noktası, petrol devletlerinin lobiciliği, bilimsel aciliyeti ve 80 ülkenin iradesini frenledi.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, “COP30’un ihtiyaç duyulan her şeyi sunduğunu iddia edemem, bulunduğumuz yer ile bilimin talep ettiği şey arasındaki uçurum tehlikeli derecede geniş olmaya devam ediyor” dedi.
Artık savunma stratejilerimizin, yani iklim krizine karşı mücadele mekanizmalarımızın, makine hızına göre yeniden kalibre edilmesi gerekiyor. İklim eylemi artık büyük, tekil bir anlaşmaya değil, her sektör (çimento, demir-çelik, gübre, nakliye, ısıtma, petrol, elektrik üretimi..) ve her düzeyde atılan yüzlerce küçük aksiyona bağlı.
2026’da Antalya’da görüşeceğiz. Türkiye’nin diplomatik becerisi ve Avustralya’nın müzakere gücü, COP31’i iklim tarihinin dönüm noktası yapabilir ya da başka bir fırsatın kaybolduğu an olarak hatırlanır.
COP31 için strateji ve liderlik odaklı bir planlama yapılması, proje yönetiminin iyi bir koordinasyon ile yönetilmesi, 2015’de Fransa’daki gibi zorlayıcı değil gönüllülük esaslı pozitif yaklaşımların temel oluşturacağı bir zirve planlanması için belirleyici hedef- sonuç parametreleri arasında yer alacak.
Kaynakça
- World Resources Institute (WRI) – Final Statement (22 Kasım 2025): “COP30 Delivers on Forests and Finance, Underdelivers on Fossil Fuels”
https://www.wri.org/news/statement-cop30-delivers-forests-and-finance-underdelivers-fossil-fuels
- United Nations Climate Change: “Belém COP30 delivers climate finance boost and a pledge to plan fossil fuel transition” (23 Kasım 2025)
https://news.un.org/en/story/2025/11/1166433 - COP30 Brasil – Official Statement: “COP30 approves Belém Package” (22 Kasım 2025)
https://cop30.br/en/news-about-cop30/cop30-approves-belem-package1 - ABC News: “COP30 delegates agree to a last-minute deal that falls short of expectations” (22 Kasım 2025)
https://abcnews.go.com/International/cop30-delegates-agree-minute-deal-falls-short-expectations/story?id=127785289 - Al Jazeera: “Turkiye to host COP31 climate summit after Australia concedes bid” (20 Kasım 2025)
https://www.aljazeera.com/news/2025/11/20/turkiye-to-host-cop31-climate-summit-after-australia-concedes-bid - Climate Home News: “COP31 will be hosted by Türkiye but run by Australia” (20 Kasım 2025)
https://www.climatechangenews.com/2025/11/20/cop31-un-climate-summit-turkiye-australia-antalya/
Hukuki Uyarı
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hiçbir şekilde yatırım, hukuki veya mesleki tavsiye niteliği taşımaz. Yazıda geçen marka isimleri ilgili şirketlerin tescilli markalarıdır ve yalnızca açıklayıcı amaçlarla kullanılmıştır. Herhangi bir ortaklık, sponsorluk, reklam veya ticari ilişki bulunmamaktadır. İçerik tarafımca oluşturulmuş olup, yazılı izin olmaksızın ticari amaçlı kullanılamaz. Harici linkler yalnızca bilgilendirme içindir ve bu sitelerin içeriğinden sorumlu değiliz.
Görseller yapay zeka ile oluşturulmuş olup yalnızca içeriği destekleme amaçlıdır.
#COP30 #Belém #İklimZirvesi #FosilYakıtlar #COP31 #Türkiye #Antalya #İklimFinansmanı #YeşilDönüşüm #AdilGeçiş #TropikalOrmanlar #İklimDiplomasi #reklamdeğil
Rota Peşinde 
Yorum bırakın